سنجش اعتماد اجتماعی
"اعتماد در زبان فارسی مترادف با تکیه کردن، واگذاشتن کار به کسی،
اطمینان، وثوق، باور و اعتقاد به کار گرفته می شود" (عمید،201:1369). در
فرهنگ لغت آکسفورد اعتماد به معنی اطمینان به بعضی از صفات یا ویژگی یک شخص
و یا حتی درستی و حقانیت یک نظریه تعریف شده است. با وجود اینکه تاکنون
اندیشمندان اجتماعی تعاریف مفهومی بسیاری از اعتماد مطرح کرده اند که دارای
تفاوت های زیادی است و همگی آن ها در مورد تعریف این مفهوم وفاق ندارند.
در زیر به برخی از این تعاریف اشاره می شود:
امیل دورکیم، اعتماد را
آرامشی می داند که حاصل زندگی مسالمت آمیز بشر در کنار همنوعانش در حالت
صلح و به دور از هر گونه دشمنی و خصومت است. گئورگ زیمل، "اعتماد را معادل
کلمه ایمان به کار می برد و به اعتقاد وی نوعی ایمان و اعتقاد به افراد
جامعه است" (گلابی،28:1384). در کارهای فردیناند تونیس "در جوامع سنتی یا
گمین شافت اعتماد مانند احترام و حس تعلق شخصی، فضیلتی برای افراد است، در
حالی که در جوامع مدرن یا گزل شافت اعتماد غیر شخصی و رسمی است" (ازکیا و
دیگری،156:1384).
تالکوت پارسنز عامل ایجاد اتحاد و انسجام اجتماعی و
ثبات و نظم را اعتماد می داند. به عقیده وی اعتماد، این باور را در افراد
ایجاد می کند که دیگران به منظور دستیابی به یک موقعیت گروهی از منافع شخصی
دست می کشند. "وی نظام منسجم را نظامی می داند که بتوان به عاملان آن در
انجام وظایفشان اعتماد کرد که این امر خود به پایداری و نظم سیستم اجتماعی
کمک می کند" (انعام،25:1380).
آنتونی گیدنز در تعریف اعتماد به فرهنگ
آکسفورد استناد می کند و "اعتماد را به عنوان اطمینان یا اتکا به نوعی
کیفیت، یا صفت و یا اطمینان به حقیقت عبارت یا گفته ای توصیف می کند. به
اعتقاد وی اعتماد نوع خاصی از اطمینان است و چیزی یکسره متفاوت از آن نیست"
(گیدنز،37:1384).
رونالد اينگلهارت در تعريف خود از اعتماد به جنبه
قابليت پيشبيني رفتار توجه داشته و عقيده دارد "اعتماد يا عدم اعتماد به
تشكيل انتظارات در شرايط اطلاعاتي ناقص كمك ميكند و اعتماد اين انتظارات
را در بر ميگيرد كه رفتار ديگري به طرز قابل پيشبيني دوستانه خواهد بود و
در جهت مخالفت رفتار موذيانه يا غيرقابل اعتماد افراد، عدم اعتماد تلقي
ميشود" (اینگلهارت،1382).
نیکلاس لوهمان "اعتماد را به معنی مطمئن بودن
درباره کنش های احتمالی دیگران در آینده تعریف می کند و عنوان می کند که
اعتماد با مفهوم مخاطره و ریسک در ارتباط است. به اعتقاد لوهمان کارکرد
اعتماد در نظام اجتماعی این است که عدم تعین اجتماعی را کاهش می دهد"
(لوهمان،10:1979 به نقل از امیر کافی،11:1374).
مارتون دویچ نیز معتقد
است که اعتماد عبارت است از "انتظار وقوع رویداد، به طوری که این انتظارات
منجر به رفتاری گردد که در صورت برآورده شدن انتظارات فرد، پیامدهای
انگیزشی مثبتی در وی ایجاد کند و در غیر این صورت پیامدهای منفی در پی
داشته باشد" (1968:139,Henslin).
پیوتر زتومكا "اعتماد و اعتماد كردن را
نوعي استراتژي مهم در مواجهه با شرايط نامعين و كنترل آينده ميداند
(زتومكا، 1386: 29). جیمز کلمن اعتماد را وارد کردن عنصر خطر در کنش با
دیگران دانسته و اعتماد را با مخاطره در ارتباط می داند" (1960,Colman).
فرانسیس
فوكوياما "اعتماد را به عنوان انتظاري كه در يك جامعه از رفتار مقرراتي،
مسئولانه و هميارانهي بخشي از اعضاي ديگر جامعه كه بر هنجارهاي مشترك عام
مبتني است، تعريف ميكند" (فوکویاما،10:1379).
از نظر کلاوس افه "اعتماد
به معناي باور به عملي است كه از ديگران انتظار ميرود. وی همچنین اعتماد
را فرضی شناختی می داند که کنشگران فردی یا جمعی/ گروهی در تعامل با دیگران
به کار می بندند" (به نقل از تاجبخش،208:1384).
اریک اریکسون روانشناس
مشهور در بعد روان شناختی، اعتماد بنیادی را مورد توجه قرار داده و به
اعتقاد وی "اعتماد بنیادی، نگرشی است نسبت به خود و دنیای پیرامون که حاصل
تجربیات شخصی در اوایل زندگی است" (گیدنز،64:1378).
دیوید جانسون معتقد
است "اعتماد یک ویژگی شخصی ثابت و بلاتغییر نیست، بلکه جنبه ای از روابط
است که پیوسته در حال تغییر بوده و برای ایجاد ارتباط، فرد باید بتواند
فضایی آکنده از اعتماد را ایجاد کند که ترس از طرد شدن را کاهش و امید به
پذیرش و حمایت و تأیید را افزایش دهد" (1993:66,Johnson).
در یک جمع
بندی کلی اشتراكات تعاريف فوق را می توان اين چنين برشمرد: 1- اعتماد در
فرآیند روابط اجتماعی بین افراد و سازمان های اجتماعی با همدیگر تبلور می
یابد. 2- اعتماد متضمن نوعي انتظار است. 3- اعتماد در شرايط و وضعيت
مخاطرهآميز وجود دارد. مفهوم عدم تعین اجتماعی، یعنی عدم پیش بینی رفتارها
و امور نیز با مفهوم اعتماد توأم می باشد. 4- حسن ظن فرد نسبت به سایر
اعضای جامعه نیز عنصر کلیدی اعتماد محسوب می شود؛ چرا که با وجود عدم قطعیت
ها و وجود خطر در روابط، افراد به خاطر حسن ظن و احساس مثبتی که به یکدیگر
دارند به هم اعتماد می کنند. 5- اعتماد واقعيتي اجتماعي و فرهنگي است.
6- اعتماد خصلت نسبي و متغير دارد يعني اينكه در يك جامعه در
دورههاي مختلف تاريخي تغيير ميكند.
چارچوب نظری شکل گیری اعتماد اجتماعی
در
بررسی پیشینه مطالعاتی اعتماد اجتماعی ضعف عمده در کمبود مطالعه نظری و
تجربی عوامل مؤثر بر شکل گیری اعتماد اجتماعی است. با مروری بر نظریه
پردازی های صورت گرفته، اعتماد و نظریه های مربوط به آن را می توانیم در سه
سطح خرد، میانی و کلان مورد توجه قرار دهیم. در هر یک از این سطوح، می
توان تئوری های متفاوتی را قرار داد که هر یک از منظر و دیدگاه خاصی به
اعتماد می نگرند.
در سطح خرد اعتماد به عنوان ویژگی فردی مطرح می شود و
بر احساسات، عواطف و ارزش های فردی تأکید می گردد و در بررسی اعتماد تئوری
های شخصیت و متغیرهای فردی مورد توجه قرار می گیرد. بر اساس این دیدگاه
اعتماد با مفاهیمی چون همکاری، صداقت، وفاداری، صمیمیت، امید و دگرخواهی
ارتباط نزدیکی دارد. نظریه پردازانی همچون کلمن، اریکسون، پیتر ام بلاو و
جانسون و ... از منظر نظریه های خرد به بررسی و تحلیل مفهوم اعتماد پرداخته
اند. نظریه پردازان خردنگر به منظور تحلیل معنا و مفهوم اعتماد سطح تحلیل
خرد و سطح مطالعه کنش را برگزیده اند. همه این نظریه پردازان اعتماد را به
عنوان یک ویژگی فردی و متأثر از کنش های افراد در نظر می گیرند.
در سطح
کلان اعتماد به عنوان ویژگی روابط اجتماعی و یا ویژگی نظام اجتماعی و به
طور کلی به عنوان یک ویژگی جمعی مفهوم سازی می شود. نظریه پردازانی مانند
دورکیم، تونیس، اسپنسر، زیمل، پارسنز، اینگلهارت، پاتنام، فوکویاما، لوهمان
و غیره سعی کرده اند با تاکید بر ساخت اجتماعی جامعه، به مطالعه اعتماد
اجتماعی بپردازند. همه این نظریه پردازان سطح تحلیل کلان را برای بررسی خود
درباره اعتماد برگزیده اند. همین طور در بررسی و تحلیل مفهوم اعتماد، سطح
مطالعه خود را بر روی ساخت اجتماعی متمرکز ساخته اند.
در بینابین نظریه
های خرد و کلان اعتماد، نظریه پردازانی چون گیدنز با طرح تئوری ساختار بندی
هر گونه تقلیل گرایی را در بررسی مفهوم اعتماد رد کرده و با تلفیق سطح
تحلیل خرد و کلان و سطح مطالعه ساخت و کنش به بررسی و تحلیل مفهوم اعتماد
پرداخته اند. به عقیده گیدنز "در جوامع پیش از مدرن اعتماد از نوعی پایبندی
چهره دار و مبتنی بر هم حضوری بوده است. در حالی که در عصر مدرنیته و جهان
مدرن امروزی وضعیت این چنین نیست. اعتماد غیر شخصی به دیگران ناشناس ناشی
از ماهیت رشد یابنده نظام های انتزاعی می باشد. وجه عمده اعتماد در دوران
مدرنیه، پایبندی بی چهره ای است که در نظام های تخصصی معنا پیدا می کند"
(ریتزر،768:1386).
در این نوشتار از ارائه نظریات متعدد خودداری و تنها
آرای جیمز کلمن، فرانسیس فوکویاما و آنتونی گیدنز به عنوان نماینده اصلی
این سه سطح مورد بررسی قرار می گیرد.
جیمز کلمن (سطح خرد)
نظریات
جیمز کلمن که در چارچوب نظریات سرمایه اجتماعی مطرح شده است، اگرچه به
ابعاد اعتماد شخصی و انتزاعی توجه دارد، اما به طور کلی شیوه روانشناختی
مبادله را مبنای تحلیل های خود قرار داده و به خصوص در تحلیل روابط گروه
های با تعداد نسبتا زیاد، تنها همان قواعد گروه های دو و سه نفره را به کار
می برد. حال آن که در تئوری مبادله به خوبی نشان داده شده شده است که
قواعد حاکم بر گروه های بزرگ به صورتی ماهوی با قواعد جاری در گروه های
کوچک متفاوت است (به نقل از آزاد ارمکی،110:1383).
به نظر کلمن "در هر
رابطه مبتنی بر اعتماد حداقل دو جزء وجود دارد، اعتماد کننده و اعتماد
شونده و فرض بر این است که در کنش هر دو جزء هدفمند بوده و به دنبال ارضای
نیازهای خود هستند. طرف اعتماد کننده باید تصمیم بگیرد که با دیگری وارد
معامله شود یا نه (یعنی خطر را بپذیرد یا نه) و طرف اعتماد شونده نیز باید
بین حفظ اعتماد و یا شکستن آن دست به انتخاب بزند. بنابراین یک رابطه مبتنی
بر اعتماد، یک رابطه دوجانبه است و بر مبنای اصل به حداکثر رساندن فایده
تحت شرایط مخاطره قرار دارد" (کلمن،271:1377).
به عقیده کلمن "اصولا در
یک رابطه مبتنی بر اعتماد ما با کنشگرانی عقلانی مواجه هستیم، در این رابطه
اگر برای کنشگر شانس پیروزی در مقایسه با شانس شکست بیشتر باشد اعتماد
خواهد کرد، زیرا او موجودی عقلانی است و باید اعتماد کند. این بیان ساده
مبتنی بر اصل به حداکثر رساندن سودمندی تحت شرایط ریسک است. اعتماد کننده
بالقوه باید بین اعتماد نکردن (که در این صورت هیچ تغییری در سودمندی او
حاصل نمی شود) و اعتماد کردن (که در این صورت به کنش طرف مقابل بستگی دارد)
تصمیم گیری کند" (1990:91,Colemn). بنابر آنچه ذکر گردید، طبق نظر کلمن
چون انسان موجودی عقلانی است که کنش های او مبتنی بر گزینش معقولانه است،
لذا همیشه در فکر این است که در روابط خود حداکثر سود ممکن را کسب کند. او
برای این کار ابتدا مقداری از منابع را از طرف خود هزینه می کند که به
عنوان هزینه اعتماد در نظر گرفته می شود تا بتواند در جریان اعتماد به سودی
متناسب با آن هزینه دست یابد. لذا اگر جریان و رابطه اعتمادی سودآور باشد،
اعتماد و روابط اعتمادی بیشتر خواهد شد ولی اگر این رابطه اعتماد سودآور
نباشد و یا اینکه باعث ریسک بالا و عدم کسب سود متناسب باشد آنگاه اعتماد و
رابطه اعتمادی کاهش می یابد
فرانسیس فوکویاما (سطح کلان)
فوکویاما
با نوعی رویکرد اقتصادی به تبیین مسأله اعتماد می پردازد و مبنای نظری و
کانون تمرکز وی بر حفظ سرمایه اجتماعی به عنوان مجموعه معینی از هنجارها و
ارزش های غیر رسمی است و اعضای گروهی که با یکدیگر همکاری و همیاری دارند،
در آن سهیم هستند. از دید فوکویاما این ارزش ها و هنجارها باید شامل
سجایایی از قبیل صداقت، ادای تعهدات و ارتباطات دو جانبه باشد (فوکویاما،
10:1379)، به طوری که مشارکت در این ارزش ها و هنجارهای غیر رسمی با چنین
ویژگی هایی، توسط گروهی از افراد که با یکدیگر همکاری دارند اعتماد را به
وجود می آورد. البته به عقیده فوکویاما این همکاری و همیاری به منطور
افزایش بهره وری اقتصادی صورت می گیرد و بنابراین وی اعتماد را بر مبنای
سرمایه اجتماعی و در عرصه اقتصادی مطرح می سازد.
فوکویاما یکی از مفاهیم
مهم در تبیین سرمايه اجتماعي را «شبكه اعتماد» می داند، شبكه اعتماد عبارت
است از گروهي كه بر اساس اعتماد متقابل به يكديگر، از اطلاعات، هنجارها و
ارزشهاي يكساني در تبادلات فيمابين خود استفاده ميكنند. از اينرو،
اعتماد فيمابين نقش زيادي در تسهيل فرآيندها و كاهش هزينههاي مربوط به
اينگونه تبادلات دارد. شبكه اعتماد ميتواند بين افراد يك گروه و يا بين
گروهها و سازمانهاي مختلف به وجود آيد. فوكوياما معتقد است كه " قبل از
ورود به هر سيستم تجاري يا اجتماعي، بايد اطلاعات كافي درباره شبكههاي
اعتماد موجود در آن سيستم و ويژگيهاي آن به دست آورد. زيرا اعتماد را پايه
هر گونه مبادلات اقتصادي و اجتماعي ميداند" (به نقل از رجبلو، 1385: 85؛
الواني و شيرواني، 1385: 156).
فوکویاما عنوان می کند، بین سطح اعتماد
با پیشرفت جوامع ارتباط معنی داری وجود دارد. به عقیده وی جوامع توسعه
یافته در مقایسه با جوامع دیگر از سطح اعتماد بالاتری برخوردارند. وی در
این باره می نویسد: "خوشبختی یک ملت و همین طور تواناییش برای رقابت منوط
است به داشتن یک ویژگی فرهنگی واحد فراگیر که آن سطح اعتماد در جامعه است"
(1995:24,Fukuyama).
آنتونی گیدنز (سطح میانی)
دیدگاه جامعه شناس
بریتانیایی آنتونی گیدنز به دلیل اینکه هر دو وجه جامعه شناسی و روانشناسی
را به صورت توأمان در تبیین اعتماد اجتماعی به کار گرفته، توجه بسیاری از
محققین داخلی و خارجی را به خود جلب نموده و بسیاری از آن ها با محوریت این
تئوری به بررسی این پدیده اجتماعی پرداخته اند. مهم ترین خصلت آرای گیدنز
تلفیق سطوح خرد و کلان و نیز ویژگی تحلیل الگوهای اعتماد در دوران ماقبل
مدرن و مابعد مدرنتیه و چگونگی ساز و کار تغییر آن می باشد. به عقیده وی "
پویایی مدرنیت سه سرچشمه مهم دارد: "جدایی زمان و مکان"، "تحول مکانیسم های
از جا کندگی" و "تخصیص بازاندیشانه". در دید وی نشانه های نمادین و نظام
های تخصصی، نظام های انجام دادن کار فنی یا مهارت تخصصی است که حوزه های
وسیعی از محیط های مادی و اجتماعی زندگی کنونی ما را سازمان می دهند"
(گیدنز،33:1380).
از نظر گیدنز " اعتماد در جوامع ماقبل نوین از اهمیت
کمتری در مقایسه با جوامع جوامع نوین برخوردار است. چرا که افراد هر چه
فاصله زمانی- مکانی بیشتری از هم داشته باشند، به اعتماد بیشتری نیاز
خواهند داشت. در جوامع ماقبل نوین که خصلتی محلی و بومی دارند و کنش های
متقابل بیشتر در سطح محلی و رو در رو رخ می دهند، در روابط اجتماعی افراد
چنان صراحت و شفافیتی به چشم می خورد که نیازی به اعتماد ندارند، زیرا این
اعتماد به طور طبیعی وجود دارد اما در جوامع بزرگ و گسترده که روابط
اجتماعی در فاصله زمانی و مکانی بسیار دوری انجام می گیرد و افراد درگیر
این روابط کمتر با یکدیگر آشنایی چهره به چهره دارند، به اعتماد از طریق
نظام های پولی و حقوقی بسیار نیازمند هستند" (به نقل از ریتزر،767:1386).
گیدنز
در مباحث خویش بین دو نوع اعتماد تمایز قائل می شود: اعتماد به افراد خاص و
اعتماد به افراد یا نظام های انتزاعی. اعتماد انتزاعی در برگیرنده آگاهی
از مخاطره و فرد مورد اعتماد است. لذا در حالی که کنشگر می تواند به راحتی
در مورد میزان ارزش اعتماد به افراد خاص قضاوت کند، می تواند درباره میزان
ارزش اعتماد نسبت به دیگران تعمیم یافته نیز دارای ایده ها و باورهایی
باشد. افراد همچنین می توانند درباره میزان ارزش اعتماد نسبت به نظام های
انتزاعی نظیر نهادها نیز دارای باورهایی باشند. از این فرآیند می توان تحت
عنوان سطح نهادی اعتماد نام برد. این همان چیزی است که گیدنز آن را ایده
اعتماد به نظام های تخصصی می نامد. یعنی ممکن است کنشگر از فردی که اتومبیل
یا خانه او را ساخته، شناختی نداشته باشد ولی نسبت به نظام استاندارد،
تنظیم قواعد و قوانین، نظارت و کنترل کیفیت، دارای میزانی از اعتماد باشد
(شارع پور،104:1380). گیدنز همچنین برای نشان دادن نقطه مقابل اعتماد از
مفهوم و اصطلاح بی اعتمادی استفاده می کند که شامل اعتماد نسبت به اشخاص و
نظام های انتزاعی است (گیدنز،119:1380).
در مجموع کند و کاو در مباحث
نظری گیدنز پیرامون اعتماد حاکی از آن است که تئوری ساختاربندی وی که در
جهت فائق آمدن بر جدل های بین نظریه پردازان سطح خرد و کلان طراحی گردیده
است می تواند به عنوان چارچوب نظری مناسب برای تحلیل مسأله بسیار مهم
اعتماد اجتماعی باشد و پژوهشگرانی که هم قصد انجام مطالعه در این حوزه را
دارند می توانند با استفاده از تئوری هایی از این قبیل و با تلفیقی از هر
دو سطح تحلیل خرد و کلان و سطح مطالعه ساخت/ کنش به بررسی دقیق این پدیده
اجتماعی در جامعه آماری مورد بررسی بپردازند.
در یک جمع بندی کلی می توان گفت اعتماد اجتماعی در سطوح مختلف خرد،
میانه و کلان تخریب و تضعیف می شود؛ عوامل تخریب کننده اعتماد اجتماعی در
سطح خرد، منفعت طلبی افراطی افراد است. از آنجا که انسان ها به طور ذاتی،
منفعت طلب هستند، وقتی این منفعت طلبی حالت افراطی به خود بگیرد، افراد سعی
می کنند با استفاده از روش های کاذب، سهم بیشتری از امکانات و منفعت را
برای خود طلب کنند. در سطح میانه، موضوع رقابت های کاذب بین نهادها و
مؤسسات مطرح می شود. در سطح کلان نیز، جاه طلبی کشورها عامل اصلی تخریب
اعتماد اجتماعی محسوب می شود. به طوری که هرچه کشورها جاه طلبی بیشتری
داشته باشند، دیگر کشورها نمی توانند به آنها اعتماد کنند.
نویسنده : محمّد رحیمی
- آزاد ارمکی، تقی و دیگری. (1383). اعتماد، اجتماع و جنسیت؛ بررسی تطبیقی اعتماد متقابل در بین دو جنس. مجله جامعه شناسی ایران. دوره پنجم. شماره 3.
- ازکیا و غفاری. (1384). جامعه شناسی توسعه. تهران: انتشارات کیهان.
- الواني، سيدمهدي و شيرواني، عليرضا. (1385). سرمايه اجتماعي (مفاهيم، نظريهها و كاربردها). تهران: ماني.
- امیرکافی، مهدی. (1374). اعتماد اجتماعی و عوامل مؤثر بر آن. نمایه پژوهش. شماره 18: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- انعام، راحله. (1380). بررسی اعتماد بین شخصی در میان روستاییان شهریار، پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه الزهراء.
- اینگلهارت، رونالد. (1382). تحول فرهنگی در جامعه پیشرفته صنعتی. (مترجم، مریم وتر). تهران: نشر کویر.
- تاجبخش، کیان و همکاران. (1384). اعتماد، دموکراسی و توسعه. تهران: نشر شیرازه.
- رجبلو، موسي. (1385). بررسي ميزان اعتماد اجتماعي بر حسب پايگاه اجتماعي، اقتصادي در ميان دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران شمال. پایان نامه کارشناسی ارشد پژوهش علوم اجتماعی. واحد تهران شمال: دانشكده مديريت و علوم اجتماعي.
- ریتزر جرج. (1386). نظریه جامعه شناسی در دوران معاصر. (مترجم، محسن ثلاثی). تهران: انتشارات علمی.
- زتومکا، پیوتر. (1386). اعتماد یک نظریه جامعه شناختی. (مترجم، فاطمه گلابی). تهران: چاپ افست اتحاد.
- شارع پور، محمود. (1380). فرسایش سرمایه اجتماعی و پیامدهای آن. نامه انجمن جامعه شناسی. سال اول. شماره یک.
- عمید. (1369). فرهنگ لغت فارسی عمید.
- فوکویاما، فرانسیس. (1379). پایان نظم؛ سرمایه اجتماعی و حفظ آن. (مترجم، غلامعباس توسلی). تهران: جامعه ایرانیان.
- کلمن، جیمز. (1377). بنیاد نظریه های اجتماعی. (مترجم، منوچهر صبوری). تهران: نشر نی.
- گلابي، فاطمه. (1384). نقش اعتماد در امر توسعه با تأكيد بر عملكرد و نقش شوراهاي اسلامي. پایان نامه کارشناسی ارشد پژوهش علوم اجتماعی. دانشكده علوم اجتماعي: دانشگاه تهران.
- گیدنز، آنتونی. (1384). پیامدهای مدرنیت. (مترجم، محسن ثلاثی). تهران: نشر مرکز.
- گیدنز، آنتونی. (1378). تجدد و تشخص. (مترجم، ناصر موفقیان). تهران: نشر نی.
این یک وبلاگ جامعه شناسی می باشد که توسط این جانب عبدالله رضایی كارشناس ارشد جامعه شناسي که مقطع تحصیلی لیسانس در دانشگاه پیام نور اسلام آباد غرب و مقطع تحصیلی کارشناسی ارشد در دانشگاه آزاد بروجرد تحصیل نمودم.ساکن استان کرمانشاه،شهرستان سرپل ذهاب می باشم. امیدوارم با این وبلاگ و مطالب آن بتوانم گامی موثر در ترویج علم جامعه شناسی در بین دوستان و علاقه مندان به مباحث جامعه شناسی بگذارم.